Afdrukken

Artikel


Ele­gant bestek uit de Messenmakersstraat

In Scha­gen is een Messen­mak­ersstraat. Niet offi­cieel, want op de ‘tom­tom’ staat hij te boek als de Molen­straat. De naam is afgeleid van de vele sli­jp­molens die hier ooit ston­den om messen en andere gereed­schap­pen te scherpen.

Molenstraat

In de volksmond werd het al snel de Messen­mak­ersstraat, want in 1657 woon­den en werk­ten hier maar liefst 33 messenmakers.

In 1819 tek­ende Cor­nelis Bok (17771836) de Hoogz­i­jde richt­ing de Markt, zie afbeeld­ing hieron­der. De Hoogz­i­jde, de tegen­wo­ordige Gedempte Gracht, ligt in het ver­lengde van de Molen­straat en werd in de 18de eeuw voor­namelijk bewoond door de gegoede burgerij.
22. Schagen Gezigt van de Hoogzijde naar de Marktplaats te SchagenRJ GezightVanHoogzijde

Scha­gen is sinds jaar en dag een echt plat­te­landsstadje. Het kreeg in 1415 stad­srechten maar is in feite altijd de grote, cen­trale plaats tussen de dor­p­jes in west­elijk West-​Friesland geweest. In Scha­gen geen rijke bewind­heb­bers, geen sjieke rij­tu­igen en VOC-​pakhuizen zoals in Hoorn of Enkhuizen, maar koeien en land­bouw­pro­ducten op mark­ten voor het volk.

Het is daarom des te opval­len­der dat ele­gante en kost­baar bew­erkte messen en vorken deel uit­maken van de Schager geschiedenis.

schager messen
Er was een grote markt voor bestek in de 17de en 18de eeuw. Iedereen had een reis­bestekje nodig, want als je onder­weg wilde eten werd er van je verwacht dat je je eigen mes en vork meenam. Jonge kinderen kre­gen al snel een eigen bestek. ‘Ter ver­jar­ing’ stond er soms op. En het was een echt mooi cadeau want de heften van de messen en vorken waren meestal prachtig bew­erkt. De bestekken bleven gen­er­aties lang in de familie.

Halve maan

In Zee­land en in Gouda wer­den ook messen gemaakt, maar de fraaiste exem­plaren kwa­men uit Scha­gen. Ze waren een­voudig te herken­nen door de naam Scha­gen en het merk van een halve maan dat was inges­la­gen onder het meesterteken in het lemmet.

messen 2

Voor de heften werd meestal palmhout gebruikt, omdat dat makke­lijk te sni­j­den was. Vrij vaak was er als bekro­n­ing van het heft een hondje te zien als een soort han­delsmerk van de mak­ers. Som­mige exem­plaren wer­den door Schager zil­versme­den ver­rijkt met zil­verbeslag en kon­den wor­den bewaard in een mooi bew­erkte schede.
Maar het was niet altijd makke­lijk voor de messen­mak­ers en de onder­linge con­cur­ren­tie was groot. Er woon­den en werk­ten in de 17de eeuw niet alleen veel messen­mak­ers in de Messen­mak­ersstraat, maar ook op de Loet (toen de Bierkade). Er zijn in de gerechtelijke archieven tal­loze zaken te vin­den over ruziemak­ende ambacht­slieden. In een keur uit die tijd wordt meld­ing gemaakt van vele twisten, crac­k­ee­len, ende oneenicheden onder de Basen te ontstaan over het slaen van teykens op hare messen.

Boven­dien waren Gouda en de Duitse stad Solin­gen geduchte con­cur­renten en in de economisch slechte 18de eeuw werd het gaan­deweg moeil­ijker om je brood in de bestek­branche te verdienen.

Teloor­gang

In 1742 woon­den er nog slechts vijf messen­mak­ers in Scha­gen, waar­van twee in de Molen­straat. De Messen­mak­er­straat ging eraan ten onder. Veel ver­laten pan­den wer­den ges­loopt en de straat raakte in ver­val. In 1816 was er nog maar één Schager messen­mak­erij bek­end en daar werkte één knecht die slechts vijf­tien stu­iv­ers per dag ver­di­ende.
Voor zover bek­end stierf de laat­ste messen­maker, Cor­nelis Rensz Kamp, in 1835 op 76-​jarige leeftijd. Met hem verd­ween het eens zo suc­cesvolle messen­mak­er­sam­bacht uit Scha­gen. Je kunt overi­gens nog steeds prachtig bestek kopen in Scha­gen. Mooi bew­erkt en van zil­ver. Maar gemaakt in Solin­gen, dat dan weer wel.

Cees Bakker– West­fries Genootschap

Bron­nen

West-​Friesland toen en nu, uit­gev­erij Waanders

Reac­ties