Afdrukken

Artikel

Lau­rens Praalder (Scha­gen 6 sep­tem­ber 1711-​Utrecht 11 april 1793), ook wel geschreven als Lauwrens, Lauw­erens Praalder of Praelder, was een wiskundige en daar­naast ook bouwmeester, car­tograaf en leer­meester in de navigatie.

Lau­rens was de jong­ste uit een gezin van negen kinderen. Zijn vader Ger­rit Lau­rensz. Praalder, geboren in Hoorn, werd op 1 juli 1700 in Scha­gen ingeschreven als lid­maat van de Ned­er­duits Her­vor­mde Kerk (nu Her­vor­mde Kerk). Hij trok ver­moedelijk al in 1699 naar. Scha­gen, waar hij op 9 mei 1700 trouwde met Maartje Bartholomeuszd. de Vlieger uit de Molen­straat. Maartje was een dochter van Mies de Vlieger en Engeltje Willems. Het jong– getrouwde paar huurde een winkel­pand aan het begin van de Laagz­i­jde, zoals de straat aan de Noordz­i­jde van de gracht genoemd werd voor­dat deze gedempt werd in 1875. Het was het derde huis vanaf de Markt.

AUT 9322

Pieter van den Heuvel was de eige­naar en bezat hier nog twee huizen. Het echt­paar begon hier een uit­dragerij, een han­del dus in gebruikte artike­len zoals kled­ing en huis­raad. Het gezin had het niet breed want voor de belast­ing wer­den zij in 1711 aanges­la­gen voor 2 schellin­gen, het op een na laag­ste niveau. Bij het over­li­j­den van Maartje in 1736 en dat van Ger­rit in 1746 ging het ken­nelijk finan­cieel beter. Ze wer­den niet pro deo begraven, maar de nabestaan­den wer­den voor 3 gulden aanges­la­gen voor de impost, de belast­ing op het begraven. Dit duidt op een zekere wel­stand. Na het over­li­j­den van Ger­rit werd de inboedel van de uit­dragerij verkocht voor iets meer dan 1200 gulden. Voor die tijd een behoor­lijk bedrag. De meeste boedelverkopen brachten min­der op dan 100 gulden, wat een modaal jaar­loon was. Lau­rens had dus wat te erven.


Schoolmeester

Lau­rens zal zijn eerste lessen hebben gehad aan de open­bare school aan de Nieuw­straat, dus dicht bij huis. Waar hij zijn verdere oplei­d­ing heeft gehad is niet bek­end. Hij had echter vol­doende ken­nis in huis om in Zuid­scher­mer aangesteld te wor­den als schoolmeester. Hier verdiepte hij zich in de wiskunde en werd daarin zo goed dat hij in 1751 een aanstelling kreeg aan het Zee­manscol­lege in Rot­ter­dam. Zijn salaris werd voor een belan­grijk deel betaald door de VOC. Hij raakte in de prob­le­men toen de VOC in gebreke bleef zijn salaris te betalen en zag zich genoodza­akt uit te zien naar een andere betrekking. Ges­te­und door de burge­meester van Utrecht en een invloedrijke VOC-​bestuurder werd hij aangesteld tot Lec­tor in de Wiskunde bij de Fun­datie Baronesse van Reede, Vri­jvrouwe van Renswoude, met ves­tigin­gen in Utrecht, Delft en Den Haag. De oor­spronke­lijke doel­stelling van de fun­datie was het geven van onder­wijs aan hoog­be­gaafde wezen.

zuylen belle van

Een belan­grijke leer­linge was de schri­jf­ster en com­pon­iste Belle van Zuylen, afbeeld­ing hier­boven. Hij gaf haar thuis les omdat vrouwen in die tijd niet ingeschreven kon­den wor­den bij een uni­ver­siteit. Zij was vol lof over haar leermeester.

Portret_van_Laurens_Praalder_door_graficus_Pieter_Hendrik_Jonxis_in_1778_HUA39139.jpg


Pub­li­caties en andere activiteiten
Praalder pub­liceerde ver­schil­lende ver­han­delin­gen met de door hem zo geliefde wiskunde als onder­w­erp. Samen met mr. Johannes van Haeften werd het Konst-​Genootschap bin­nen Utrecht opgericht, dat na enkele naamsveran­derin­gen nu nog bestaat onder de naam Provin­ci­aal Utrechts Genootschap voor Kun­sten en Weten­schap­pen. Hij werd lid van de Hol­landse Maatschap­pij der Weten­schap­pen, was lid van het Wiskundig Genootschap en samen met van Haeften richtte hij in Utrecht een departe­ment op van de Maatschap­pij tot Nut van het Alge­meen, alge­meen bek­end onder naam ’t Nut. Op 18 april 1793 over­leed hij in Renswoude en werd daar begraven. Bewon­der­aars gaven hem de ereti­tel De Ned­er­landse Euler. Leonard Euler (17071783) was een Zwitser die alge­meen beschouwd wordt als de belan­grijk­ste wiskundige van de 18e eeuw.

Overgenomen uit de Kakele­post van juni 2015

Klik op Bron­nen voor meer info.

Bron­nen

  1. Lau­rens Praalder (Wikipedia)

Reac­ties