Artikel

Jan van Scorel wordt op 1 augus­tus 1495 in Schoorl geboren, als onwet­tige zoon van pas­toor Andries Ouck­eijn en Diewer Aerns­dochter. Na zijn studie aan de Lati­jnse school in Alk­maar vertrekt hij naar Haar­lem om er het schilder­svak te leren. Vanaf 1512 is hij een aan­tal jaren assis­tent van de bek­ende schilder Jacob Cor­nelisz van Oost­sa­nen in diens werk­plaats in Amsterdam.

Na zijn leer­pe­ri­ode in Haar­lem en Ams­ter­dam verbli­jft hij een tijd in Duit­s­land en Oost­en­rijk, waarna hij zich in Italië ves­tigt. Hij woont enige tijd in Rome waar hij door de Ned­er­lands paus Adri­aan VI tot con­ser­va­tor benoemd wordt van de pauselijke kun­stverza­mel­ing. Hij maakt in Italië ken­nis met de renais­sances­tijl die met zijn terug­keer in Ned­er­land ook hier veel navol­ging kri­jgt. In 1528 wordt hij kanun­nik van de kerk Sint Marie in Utrecht. Hij leeft samen met Agatha van Schoonhoven, het paar kri­jgt vier kinderen.


Van Scorel is een erudiet man, een alleskun­ner, die naar da Vinci wel ‚de Leonardo van het Noor­den’ wordt genoemd. Niet alleen houdt hij zich bezig met de kunst (behalve schilder is hij ook dichter en schri­jver), maar ook op het gebied van tech­niek en water­bouw is hij zeer bek­waam. Hij heeft een aan­tal uitvin­din­gen op zijn naam staan, zoals die van de bag­ger­molen. Op lat­ere leeftijd raakt hij betrokken bij enkele water­bouwkundige werken. In zijn schilder­w­erk legt van Scorel zich aan­vanke­lijk toe op het schilderen van altaarstukken, wat in die tijd een pop­u­lair genre is. Het Frangipani-​drieluik ‚De Heilige Maagschap’, dat hij tij­dens zijn bezoek aan Oost­en­rijk schildert voor de Pfar­rkirche te Obervel­lach, is een van zijn eerste. Er zullen er daarna nog veel vol­gen, onder andere voor de Oude Kerk in Ams­ter­dam en de Nieuwe Kerk in Delft. Nader­hand schildert Van Scorel vooral bij­belse tafer­e­len en portret­ten, waaron­der de beroemde serie van Madonna’s. Tot zijn bek­end­ste schilder­i­jen behoort ‚De intocht van Chris­tus in Jeruza­lem’, de serie Madonna’s en het portret van Agatha van Schoonhoven. Van zijn leer­lin­gen zijn met name Antho­nis Mor en Maarten van Heemskerck bek­end geworden.

Rond 1550 ontwerpt hij Nova Roma, een groot droog te maken wad­denge­bied tussen Texel, Wierin­gen en Pet­ten. Karel V vindt dat plan te ambitieus en geeft op 31 maart 1552 alleen octrooi voor het bedijken van de Zijpe. Als dat bij de viere poging in 1597 defin­i­tief is gelukt wordt er in Scha­gen een zucht van ver­licht­ing ges­laakt. Ein­delijk wordt Scha­gen niet langer bedreigd door het aanstor­mende water uit het Zijper Gat. Met recht ver­di­ent Jan van Scorel de ereti­tel „Bescher­mheer van Schagen”.

In 1995 is bij uit­gev­erij Con­serve de biografis­che roman ‚Jan van Scorel; Een leven in schet­sen’ ver­sch­enen van auteur Hanny Alders. Dit boek geeft een prachtig overzicht over leven en werken van Van Scorel.

Bron­nen

BRON­NEN:

  1. Jan van Scorel; Een leven in schet­sen
    Hanny Alders
    uit­gev­erij Con­serve, 1995

Reac­ties

Video’s