Artikel

De ver­ban­ning van twee tot de galeien vero­ordeelden

De schep­en­rollen van Scha­gen zijn bewaard gebleven vanaf 2 novem­ber 1554. Dat betekent dat er zeer veel bek­end is over vele recht­sza­ken waarmee de schep­e­nen van Scha­gen zich amb­st­shalve bezighielden. Bij deze recht­sza­ken werd onder­scheid gemaakt tussen die zaken die poorters van Scha­gen onder­ling betrof­fen en de zaken die zich voord­e­den tussen poorters van Scha­gen en mensen die van buiten Scha­gen kwa­men. De eerste soort zaken heet­ten buur­recht, de tweede soort heette gas­trecht. Week aan week had het col­lege van schep­e­nen zit­ting, de ene week buur­recht betr­e­f­fende, de andere week gas­trecht.
Het betrof de meest uiteen­lopende zaken in beide gevallen.

Dit is een voor­beeld van het gas­trecht afkom­stig uit de schep­en­rol van Scha­gen. Het gas­trecht kende spe­ciale, zeer fre­quente zit­tin­gen waarin recht gespro­ken werd voor en over mensen die niet uit Scha­gen afkom­stig waren. Het gaat meestal om heel kleine alledaagse zaken betr­e­f­fende onenighe­den op finan­cieel of ander gebied. Maar niet alltijd …

Op 28 jan­u­ari 1555 doen de schep­e­nen van Scha­gen uit­spraak in de zaak tegen twee tot de galeien vero­ordeelde man­nen, die in Scha­gen terecht waren gekomen in het jaar dat Karel de V, de in de akte genoemde Keiz­er­lijke Majesteit, op 25 okto­ber in Brus­sel afs­tand doet van zijn troon ten gun­ste van zijn zoon Phuilips II. Hoe zij in Scha­gen terecht zijn gekomen, blijkt niet uit dit von­nis. Wel wordt duidelijk in de eerste rechtzit­ting dat zij bede­lend in Scha­gen waren aangetrof­fen en daarom gevan­gen gezet waren.
Wie hun com­man­dant was is duidelijk. Het gaat om ene Barnardo Clin­gia, die op zijn beurt weer onder ene Antho­nio Borea dient. Het ver­haal speelt zich 13 jaar voor­dat de Ned­er­lan­den in opstand komen tegen Spanje. De plakkaten waar­van sprake is kun­nen de befaamde bloed­plakkaten zijn die Karel V in 1550 deed ver­schi­j­nen en waarin en waarmee hij de ket­ter­i­jen te lijf ging. Hebben we bij onze twee bede­laars te maken met Luther­a­nen, of Doops­gezin­den? Dan zijn ze bij de Vrouwe van Scha­gen natu­urlijk aan het ver­keerde adres. Toch wor­den ze mild ges­traft door de Schep­e­nen: ver­ban­ning met de mogelijkheid van terug­keer als ze met de juiste papieren ver­schi­j­nen. Dat laat­ste is echter ook weer niet erg waarschi­jn­lijk.
Het is ook duidelijk dat de Vrouwe van Scha­gen niet langer wil opdraaien voor de kosten van onder­houd van deze twee man­nen, boeven of niet, maar wel vero­ordeeld tot de galeien. De schep­e­nen vellen hun oordeel. Weg met ze, de stad uit en niet terugkomen ten­zij met een bewijs van goed gedrag uit hun geboorteplaats of hun laat­ste verbli­jf­plaats. Er is recht gespro­ken.

Zie voor de tran­scrip­tie en de ‘ver­tal­ing’ van deze uit­sne­den van de Schep­en­rol de Kakele­post van juni 2016, nog te ver­schi­j­nen.
De pag­ina is afkom­stig uit het Oudrechter­lijk– en Weeskam­er­ar­chief van Scha­gen, inven­taris­num­mer 5836, lopend van 2 novem­ber 1554 tot 18 decem­ber 1665 (Region­aal Archief Alk­maar)


Tran­scrip­tie:

Gas­trecht ghe­houden tot Scha­gen opten iijen (3en) Jan­u­arij Anno lv (1555)

1. Noch ghewe­sen bij von­nisse van schep­e­nen, als dat Ottho Thi­js­soen ghe­boren
2. bin­nen Ghoch int landt van Cleve ende Jan Janssoen alias Schut ghe­boren
3. bij Emm­er­ick sullen den k: mt (keiz­er­lijke majesteit) dienen twee iaren lanck op den ghelei­jen
4. nae wui­jtwi­jsen ‘t pla­caet van den k: mt ende sijne mts instruc­tie
5. Actum opden iijen dach Jan­u­arij anno xvC vijf ende vijftich

1. Nog het von­nis gewezen door Schep­e­nen dat Otto Thi­js­soen geboren
2. in Goch in het land van Kleef en Jan Janssoen alias Schut geboren
3. bij Emm­er­ick, de keiz­er­lijke majesteit twee jaar lang zullen dienen op de galeien
4. zoals het plakkaat en de instruc­tie van de keiz­er­lijke majesteit ver­melden;
5. Actum op de 3e jan­u­ari in het jaar 15 hon­derd vijf en vijftig)


De overige tekst en her­tal­ing vindt u in de Kakele­post of op de web­site van de Kakele­post. Het gaat om een nog te ver­schi­j­nen num­mer in juni of sep­tem­ber van het jaar 2016.



Bron­nen

Reac­ties