Artikel

Het buur­recht

In de gehele peri­ode die de schep­en­rollen beslaan, is er sprake van buur­recht en gas­trecht. In lat­ere tij­den wor­den de rollen pref­er­en­tierollen of officier­srollen genoemd. Pas na de invo­er­ing van het Burg­er­lijk Wet­boek en de gehele reor­gan­isatie van de recht­spraak in de Franse tijd verd­wi­j­nen de schep­en­recht­banken en hun notulen. Buur­recht wor­den die zaken genoemd waarin alleen poorters van de eigen stad – in dit geval natu­urlijk Scha­gen — een rol spe­len. Gas­trecht heet­ten die zaken waarin ten­min­ste een per­soon voorkomt die geen poorter van Scha­gen is. Het maakt niet uit waar de betrokkene woont of verbli­jft. Hij of zij kan dus ook in Scha­gen verbli­jven of zelfs woonachtig zijn, maar is geen, of nog geen poorter of poorteres van de stad. Een voor­beeld van het laat­ste is gegeven in ‚Recht­spraak in Scha­gen 4′. Hieron­der vol­gen een aan­tal willekeurige voor­beelden van buur­recht uit de allereer­ste peri­ode waarover aan­tekenin­gen van dit soort processen in Scha­gen bewaard is gebleven.

Opten ijen (7en) dach in Mar­tio (maart) bui­jr­recht ghe­houden tot Schaghen (1555):

Ghewe­sen bij von­nisse van Schep­e­nen als dat Willem Gher­itsz ghelt of pandt hebben sal op sijn ban of boet van veer­tich car­o­lus ghuldens ende acht stu­iv­ers, ende Willem heeft pandt ghewe­sen an die beter­schap van thuijs twelck op die Loet staet.

Ghewe­sen bij von­nisse van Schep­e­nen als dat Harck Cor­nelis Har­cksz opleg­ghen sal tussen desen dach ende een maent Claes haer swagher thooft­ghelt met die ver­lopen rente daer hij op ghedeelt es ten desen dach toe.

Ghewe­sen bij von­nisse van Schep­e­nen als dat Gherit Ieuwesz betalen sal Cor­nelis Matthi­js­soen zijn gheleent ghelt thien car­o­lus ghuldens tuss­chen desen dach ende veerthien daghen ende sijn ander ghelt inpanden.

(De Schep­e­nen hebben geo­ordeeld (als von­nis uit­ge­spro­ken) dat Willem Gher­itsz geld of onder­pand zal kri­j­gen op zijn ver­ant­wo­ordelijkheid (op sijn ban of boet) ten bedrage van veer­tig car­o­lus guldens en acht stu­iv­ers en Willem heeft voor een goede afloop het huis dat op de Loet staat als pand aangewezen.

dat Harck Cor­nelis Har­cksz tussen nu en een maand voor zijn zwa­ger Claes het geld en de rente die het heeft opge­bracht bijeen zal bren­gen, dat hem is toebe­deeld tot op deze dag.

De Schep­e­nen hebben geo­ordeeld dat Gherit Ieuwesz aan Cor­nelis Matthi­js­soen zijn geleende geld, tien car­o­lus guldens, moet (terug)betalen tussen nu en over veer­tien dagen en de rest van het geld vorderen door mid­del van een (onder)pand )

Opten xxjen (21en) dach in Mar­tio (maart)(1555)

Ghewe­sen bij von­nisse van Schep­e­nen als dat Rip­pert Cor­nelisz boel­huijs sal moeghen houden van Rei­jer Poss­ch­ers hui­js­raet en imboel.

(De Schep­e­nen hebben geo­ordeeld dat Rip­pert Cor­nelisz het huis­raad en de inboedel van Rei­jer Poss­ch­ers bij een boel­huis mag veilen.)

Bui­jrecht ghe­houden tot Schaghen den xxi­i­ijen (24en) dach in Mar­tio anno lvj (maart in het jaar 1556)

Item Aef jonghe Frans hui­jsvrouwe ver­claerde voor Schep­e­nen in den vier­schare als dat zij gheen tarw ont­fanghen hadde van Gherit Comen Jansz.

Ghewe­sen bij von­nisse van Schep­e­nen als dat­tet wui­jt­ghedaen sal wor­den tghunt in twe­se­bouck ghe­screven staet tuss­chen Pieter Jan Rijck­waertsz ende Jan IJsbrantsz alias Bouters

Ghewe­sen bij von­nisse van Schep­e­nen Jacop Jan Rijck­waertsz gheven ende betalen sal Mr. Hen­drick Har­ck­esz chi­jrurgijn drie jochen­dalers bij die sexlui­j­den soe veer alst ghe­seijt alnick ende all ofte te doen eerlicke bij hem lui­j­den, ende Mr. Hen­drick daer van te con­tenteren tuss­chen dese dach ende tSint Jacop naest­comende ende te vre­den stellen.

Op hui­j­den te weten den iiijen dach in mar­tio Anno lvj Soe hebben Mr. Jan Pietersz Organ­ist, Jan Willem Olbrantsz, Boijke Albertsz, Gherit Maertensz, Nanne Cor­nelisz ende Thijs Matthi­js­soen Schep­e­nen van Schaghen ter begheerte ende instantie van Cor­nelis Nico­lausz Sec­re­taris van Schaghen ghe­con­sen­teert ende con­sen­teeren midts desen als dat het ampt van sec­re­tar­iuss­chap an den ghe­meente ende ghantsche Rijck­domme van Schaghen sal staen ende depen­deren, ende dat die elec­tie sal devolv­eren an de meeste suf­fragie ende stem­men van den voor­seide Rijck­domme, Actum in den vier­schare van Schaghen ten daghe ende jare als boven.

(Buur­recht gehouden te Scha­gen op 24 maart 1556

Zo ook verk­laarde Aef, huisvrouw van jonghe Frans, tegen­over Schep­e­nen in de vier­schaar dat zij geen tarwe gekre­gen had van Gherit Comen Jansz.

De Schep­e­nen hebben geo­ordeeld dat tussen Pieter Jan Rijck­waertsz en Jan IJsbrantsz alias Bouters afge­han­deld zal wor­den wat in het wees­boek staat geschreven.

De Schep­e­nen hebben geo­ordeeld dat Jacop Jan Rijck­waertsz moet geven en betalen aan Mr. Hen­drick Har­ck­esz de chirurgijn drie jochem­daalders* op het moment van de sex luid­ing (sext = 12.00 ‚s mid­dags) voor zover geheel en al eerlijk door hen af te han­de­len, en Mr. Hen­drick te betalen tussen deze dag en de eerstvol­gende Sint Jacob en tevre­den te stellen. [*jochem­daalder is joachim­daalder, munt ges­la­gen van zil­ver uit de mij­nen van Joachim­sthal in Bohemen]

Heden te weten de 24e dag in maart in het jaar 1556 hebben Mr. Jan Pietersz Organ­ist, Jan Willem Olbrantsz, Boijke Albertsz, Gherit Maertensz, Nanne Cor­nelisz en Thijs Matthi­js­soen Schep­e­nen van Scha­gen op aan­drin­gen en ver­zoek van de Sec­re­taris Cor­nelis Nico­lausz ermee ingestemd en stem­men er bij dezen mee in dat het ambt van het sec­re­tariss­chap aan de gemeente en de verza­melde rijkdommen*is en van deze zal afhangen, en dat de verkiez­ing van gen­er­atie op gen­er­atie bepaald wordt door de keuze en de meeste stem­men van de genoemde Rijk­dom­men, Acte opge­maakt in de vier­schaar van Scha­gen op de dag en in het jaar als boven ver­meld) [* de Rijk­dom­men wor­den uit­ge­maakt door de groep van meest draagkrachtige per­so­nen in Scha­gen uit wier mid­den burge­meesters, schep­e­nen, heiliggeestmeesters, weesmeester, belast­ing­gaarders enz. wor­den gekozen, kor­tom de vroed­schap van Schagen]

Bron­nen

Reac­ties