Artikel

De zaak Mar­i­jtje Lijnhoven

Mar­i­jtje Lijn­hoven staat terecht tegen­over de schep­e­nen van Scha­gen in ver­band met hoererij. Zij heeft een ver­houd­ing met Hen­drik Wee­land, een getrouwd man, en raakt zwanger van hem. De schep­e­nen vero­orde­len haar tot het dra­gen van de stenen.

Toen ene Maarten Wee­land uit Scha­gen trouwde gaf hij de naam op van zijn moeder, zij was toen al overleden. Als hij overleden is, wordt in de over­li­j­den­s­acte deze naam geno­teerd als de naam van zijn moeder. Zij was de dochter van ene Cor­nelis Harks van de Nes. Er zijn echter drie vrouwen in Scha­gen die alledrie de naam Mar­i­jtje Lijn­hoven dra­gen en die daaren­boven op ver­schil­lende momenten leven. De veron­der­stelling is dat de naam ver­bon­den is met een plek of een boerderij. Als het om een boerderij gaat, is het wel zeer waarschi­jn­lijk dat die ges­taan heeft aan de Nes. Immers niet alleen de zus van Mar­i­jtje Lijn­hoven die bek­end is gewor­den als de moeder van Maarten Wee­land heette Antje Cor­nelis Nes alias Antje Lijn­hoven, ook Mar­i­jtje Lijn­hoven wordt soms als Mar­i­jtje Cor­nelis Nes genoemd. Maar eerst de andere twee.

Van deze Mar­i­jtje Lijn­hoven is bek­end wie haar vader is, namelijk Cor­nelis Harks (Nes). Ze is geboren in 1726 en gedoopt op 30 juni van dat jaar. Of ze aan de Nes geboren is, is onduidelijk. Haar ene zus heet Antje Cor­nelis Nes, haar andere zus is alleen bek­end als Aafje Cor­nelis en als Aafje Lijn­hoven. Van hun oud­ste zus, Evertje Cor­nelis, is niets bek­end. Even­min als van haar broer Fulps (Philips). De moeder heet mogelijk Maartje Jans, maar dat staat niet vast. In 1742, in het Kohier van de per­son­ele quo­ti­satie, wordt hun moeder onder num­mer 374 de weduwe van Harke Kees genoemd en staat ze te boek als arm en onver­mo­gend. Waarom dat zo is, vergt een apart artikel. Eve­nals al dat­gene wat er over Cor­nelis Harks te vertellen valt.
Als we nader ken­nis maken met het gezin, woont dat op Aven­dorp. Dat is in 1742 het geval, en dat is nog steeds het geval als de zus van Mar­i­jtje Cor­nelis Nes, Antje Cor­nelis Nes, in 1760 trouwt met Jan Claasz Bon­sem. En het is twee jaar later nog het geval als we op een heel onverwachte manier ken­nis maken met Mar­i­jtje Lijn­hoven, ofwel Mar­i­jtje Cor­nelis Nes.

In het vorige artikel in de Kakele­post bleek al dat Maarten Wee­land in onecht was geboren, maar dat zijn vader bek­end was en Hen­drik Ger­ritsz Wee­land heette. Deze was eerst getrouwd met Antje Cor­nelis, bij wie hij een zeven­tal kinderen had. Zijn vrouw stierf en hij hertrouwde met Aaltje Schip­pers. Hoeveel dat huwelijk voorstelde, is niet hele­maal duidelijk, maar veel kan het niet zijn geweest. Sterker, het was mogelijk een dek­man­tel om een ver­houd­ing te kun­nen hebben met Mar­i­jtje Lijn­hoven, die 26 jaar jonger was dan hij. Hij trouwt met Aaltje Jans Schip­per in juli 1757, maar in de notulen van de Kerk­er­aad lezen we ‚op 11 meij 1759′:

Art 3 “De kerk­er­aad laat ins­gelijks door de koster aanzeggen dat voor­taan Hen­drik Wee­land zig zou hebben te onthouden van het H: bontzeegel wegens zijn schan­delijke egtschi­jd­ing ten tijt toe dat de kerken­raadt zig zal bevoegt vin­den hem weder te nood­i­gen.” (Region­aal Archief Alk­maar, Her­vor­mde Gemeente Scha­gen, inv nr. 3, Notulen Kerk­er­aad 17111807).

Het is duidelijk dat Hen­drik Wee­land al een poosje een buitenechtelijke ver­houd­ing had op 11 mei 1759. In 1762 lezen we daarover meer en wel in de Officier­srol. Opnieuw komen we bij de rechters van Scha­gen terecht, en wel bij de Baljuw als aan­klager en de Schep­e­nen als rechter. (Region­aal Archief Alk­maar, Oudrechter­lijk en weeskam­er­ar­chief, inv. nr. 5883, Officier­srol, 18-​01-​171204-​08-​1788.) Op de rol van 13 decem­ber 1762 staat de zaak Ger­ard Buers Bailjuw en Schout alhier als eiser con­tra Mar­i­jtje Cor­nelis Nes woo­nende op Avendorp.

Het volledige ver­haal over Mar­i­jtje Lijn­hoven – over de drie vrouwen die deze naam dra­gen in Scha­gen in 17e en 18e eeuw – vindt u in de Kakele­post van april 2004 (19e jaar­gang, num­mer 1). Deze Kakele­post vindt u op de web­site van het Region­aal Archief Alk­maar, in de rubriek tijd­schriften en daarin onder Kakele­post. Met het zoekpro­gramma vindt u dan het com­plete ver­haal over het pro­ces dat Mar­i­jtje Lijn­hoven wordt aangedaan en haar veroordeling.

Bron­nen

Reac­ties