Artikel

De Min­is­ter van Finan­ciën Alexan­der Gogel (Vught, 1765 – Overveen, 1821) speelde in de poli­tieke ontwik­kelin­gen in de Franse Tijd (17951813) een grote rol. Wat daar alle­maal bij kwam kijken, bli­jve hier in het mid­den. Een van zijn taken, waarmee hij werd belast door Kon­ing Lodewijk Napoleon, was het aan­leggen van een nationale kun­stverza­mel­ing. Daaruit is later het Rijksmu­seum ontstaan. Ver­reweg het belan­grijk­ste werk ver­richtte hij als Min­is­ter van Finan­ciën. Hij was een fer­vent tegen­stander van de provin­ciale belastin­gen, de nog steeds geheven tol­gelden en de bestaande monop­o­lies zoals die van het gildes­telsel. Al deze zaken ver­hin­der­den een gecen­traliseerd bestuur, waar­van hij nu juist, als gematigd repub­likein, een fer­vent voor­stander was. Hij was Min­is­ter van Finan­ciën in de peri­odes 17981801, 18051809 en 18101813. Verder was hij ook waarne­mend Min­is­ter van Bin­nen­landse Zaken en een korte peri­ode Min­is­ter van Buiten­landse Zaken. Toen de Oran­jes terug­keer­den, vluchtte hij in 1813 naar Par­ijs, maar keerde met toestem­ming van de Franse regering naar Ned­er­land terug in 1814. Hij weigerde toen de hem aange­bo­den pub­lieke func­tie onder kon­ing Willem I. Des­on­danks bleef hij op de achter­grond een belan­grijk adviseur op de hem vertrouwde ter­reinen van over­hei­ds­fi­nan­ciën en belastin­gen. Op zijn aan­drin­gen is er een begin gemaakt met de invo­er­ing van het kadaster, in zijn ogen de enige manier om te komen tot een recht­vaardige lan­delijke belastingheffing.


In Scha­gen zijn die voor­berei­din­gen getrof­fen door de sec­re­taris van de polder Scha­gen, die tevens sec­re­taris was van de stad Scha­gen, Pieter Leek. Hij werd op 24 augus­tus 1765 in Krom­me­nie geboren. Zijn oud­ers waren Mr. Willem Leek en Antje Hart­man. Pieter Leek trouwde met Tri­jn­tje Bom­mel op Texel; ze gaan op 23 mei 1794 daar in ondertrouw: Tri­jn­tje Bom­mel, jonge­dogter tot Oude Schild met Pieter Leek, jonge­man, tot Valkkoog (bron: gaarder­sarchief Den Burg, Texel), gehuwd in Oude Schild op de vierde zondag na 23 mei (bron: Trouwen Oude Schild). Hun zoon Willem wordt vrij spoedig daarna in Valkkoog geboren op 30 augus­tus 1794 in Valkkoog. Niet veel later zal Pieter Leek benoemd zijn tot sec­re­taris van de polder en de stad Scha­gen.
In de peri­ode tussen 1813 — het einde van de Franse over­heers­ing en het begin van het Koninkrijk der Ned­er­lan­den — en 1819 moet hij het gehele grondge­bied van Scha­gen nauwkeurig in kaart hebben gebracht, daar­bij pre­cies de gren­zen van elk pold­ertje en daarin van elke perceel hebben aangegeven, voorzien van de oude opper­vlak­te­m­aten en de nieuwe. De prachtige, gek­leurde kaarten die zo ontston­den (for­maat 120 bij 60 cm), zijn verkleind te vin­den in ‚De Veld­na­men van Scha­gen’, samengesteld door Karel Numan en uit­gegeven door boekhan­del Plukker.
Deze kaarten, pre-​kadastrale kaarten, zijn de basis geweest voor de defin­i­tieve kadasterkaarten, die in gebruik kwa­men in 1832, voorzien van de zoge­heten Oor­spronke­lijk Aan­wi­jzende Tafels (OAT), waarin van ieder perceel wordt ver­meld hoe groot is, van wie het is, waar­voor het wordt gebruikt, of het gaat om een bebouwd of onbe­bouwd perceel en tot welke klasse het gerek­end wordt. Daarna en op grond daar­van kon wor­den bepaald hoeveel iemand moest opbren­gen aan belast­ing.
Vanaf dat moment kon er voor het gehele land op een recht­vaardige manier voor alle inwon­ers belast­ing wor­den geheven, die recht­streeks in de schatk­ist van de staat terecht kwam, zon­der tussenkomst van een lagere over­heid. Deze kadas­trale grond­slag bestaat tot de dag van heden.

atlas-04 new1Het polder genaamt Beno­or­den de Groe­neweg, een pre-​kadastrale kaart getek­end door Pieter Leek, in Sec­tie A van de kadas­trale kaart van de toen­ma­lige gemeente Schagen

kaart 40  oldermans kaag2Overzicht alle perce­len gebaseerd op de kadas­trale kaarten van Scha­gen. In geel: Old­er­man­skaag tussen Miggen­burg­er­wegje en Bonkelaarsdijk

Bron­nen

Reac­ties