Artikel

elektriciteit 1 gplElek­triciteit wordt in 1883 in Ned­er­landse the­aters gep­re­sen­teerd als mod­erne magie.Elek­triciteit moet voor de abon­nees van de Schager Courant omstreeks 1870 een raad­selachtig iets zijn geweest. Zij lezen berichten uit verre lan­den over een kracht, die koet­sen en naaima­chines in beweg­ing zet en licht kan voort­bren­gen. Ze kun­nen het met eigen ogen zien als op 30 decem­ber 1883 Johannes Kins­ber­gen in het Noord-​Hollandsch Koffiehuis de elek­triciteit komt demon­str­eren. De krant twi­jfelt in zijn vooraankondig­ing ‚geen­szins, of wij zullen op het gebied der toover– en goochelkunst iets prachtigs en belang­wekkends te zien krijgen’.

In 1879 heeft in de Verenigde Staten dan al Thomas Edi­son zijn gloeil­amp aan het bran­den gebracht. Het elek­trische licht ver­spreidt zich over de wereld als een lopend vuur en gaat vanaf 1886 in Ned­er­land de strijd aan met de

gasver­licht­ing. Op 6 mei 1911 ver­gaderen in schouw­burgzaal Dili­gen­tia te Alk­maar verte­gen­wo­ordi­gers van 13 gemeen­ten, onder wie Scha­gen, over de mogelijke sticht­ing van een ‚Elec­trische Cen­trale voor West-​Friesland’. Maar de al in 1904 opgerichte Ken­nemer Elec­triciteits Maatschap­pij neemt ze de wind uit de zeilen. In mei 1914 sluit de K.E.M. een

elektriciteit 2

rijkscon­cessie af voor Noord-​Holland boven het IJ. Scha­gen staat dan juist voor de vraag of het moet investeren in zijn gas­fab­riek, waar­van de ovens drin­gend aan ver­vang­ing toe zijn. Het is geen een­voudige keuze. De nieuwe ovens gaan meer capaciteit lev­eren. Wie zal die afne­men als over een jaar of wat, daar twi­jfelt geen raad­slid aan, de stroom er komt? Elek­triciteit kan de oploss­ing zijn, maar alleen voor de ver­licht­ing en niet voor de gashaard en het gasstel. Zon­der gas­fab­riek zou menige Scha­ge­naar in de kou komen te zit­ten en niet kun­nen koken. De raad ontkomt daarom niet aan de door de gas­com­missie voorgestelde invester­ing van 26.000 gulden. Gepoogd wordt de voorziene meer­ca­paciteit te benut­ten door gaslichtk­lanten te win­nen in Barsinger­horn. Dat kiest echter voor de aan­leg van elek­triciteit, zoals ook andere omliggende dor­pen. Zo kan het gebeuren dat in cen­trumge­meente Scha­gen nog gaslicht boven de tafel hangt als Kol­horn, Zijpe, Wieringer­waard en Sint Maarten al de krant lezen bij de gloeilamp.

De K.E.M. wordt in 1917 omgevormd tot een over­hei­ds­bedrijf onder de naam Provin­ci­aal Elec­triciteits­bedrijf van Noord-​Holland, het P.E.N. Als in novem­ber 1917 het P.E.N. de aansluit­ing van Barsinger­horn toezegt mid­dels een langs Scha­gen te trekken hoofd­k­a­bel, toont ook Scha­gen belangstelling.

Op 24 mei 1918 neemt de raad het besluit om in Scha­gen een boven­gronds kabel­netwerk te laten aan­leggen. Curieus genoeg werkt op de betr­e­f­fende avond de gasver­licht­ing niet – wat vaker gebeurde – en ver­gadert ‚ons edelacht­baar bestuur in pikke­donker met één onnoozele kaars op tafel. Geen won­der eigen­lijk dus dat allen voor elec­tri­fi­catie waren’. Negen dagen later kun­nen de Scha­ge­naars die elek­trisch licht wensen zich bij de nieuw­bakken Electriciteits-​Commissie aanmelden.

elektriciteit 3

Bron­nen

BRON­NEN:

  1. Schager Courant

Reac­ties